بيرون مىآورد ؛ پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اين شيوه را نپسنديد ، براى بار دوم و سوم نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آمدند و خواسته‌شان را مطرح كردند ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « هر كار مىخواهيد بكنيد » ؛ پس رفتند و يهودى را براى مداوا آوردند ، او شكمش را شكافت و از آن چرك و آلودگى زيادى بيرون آورد ، آن‌گاه جاى آن‌ها را شست و شكم را دوخت و آن شخص را مداوا كرد و او سلامت خود را بازيافت . « 1 » مسئله دوم سخن در اين مسئله خواهد آمد . احتمال چهارم و پنجم احتمال چهارم و پنجم اين بود كه درمان و مداوا به خود مريض واگذار شده است و ملاك در اين زمينه ، علم يا ظن يا احتمال بهبودى در درمان است ، خواه از سخن پزشك پديد آيد يا كس ديگر . در اين‌باره همان تفصيل مسئلهء گذشته جارى است ؛ در صورت علم به سودمندى دوا و اينكه دارو سبب درمان و علاج مىشود و ضررى ندارد و حرام نيست ، هيچ جاى سخن و اشكالى نيست و مىتوان بر آن به « ادلّهء اربعه » « 2 » استدلال كرد . و اگر شخص ظن و گمان داشته باشد كه فلان دارو يا شيوهء درمانى ، راه مداوا و علاج است و ضررى ندارد و حرام نيست ، در اين صورت نيز اشكالى ندارد ؛ ليكن اگر در درمان ، احتمال ضرر يا مرگ باشد ، بيشتر آنچه در احتمال سوم مطرح شد در اينجا جارى است و افزون بر آن ، در اينجا روايات زيادى بر جواز دلالت مىكند : 1 . كلينى از على بن ابراهيم ، از پدرش ، از ابن ابى عمير ، از يونس بن يعقوب روايت مىكند كه به امام صادق عليه السّلام گفت : كسى دوا مىآشامد و رگ مىزند ؛ گاه از آن سود مىبرد و گاه

--> ( 1 ) . بحار الأنوار ، ج 59 ، ص 73 ، ح 30 . ( 2 ) . دلايل چهارگانهء كتاب خدا ( قرآن ) ، سنت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، اجماع فقها و عقل .